کاربرد گلسنگ‌ها در رنگرزی | MYCO-LICH

کاربرد گلسنگ‌ها در رنگرزی

ShareThis
گرداوری مطلب : محمد سهرابی
عضو هیات علمی سازمان پژوهشهای علمی وصنعتی ایران

از گلسنگ‌ها به عنوان منبع مواد رنگي در يونان قديم استفاده مي‌شد ولي هم اكنون به علت رواج رنگ‌هاي مصنوعي استفاده ازآنها كاهش يافته است. اكثرگلسنگ‌ها در اروپا در تهيه رنگ‌هايي ازجمله Orchil استفاده مي شوند. اين رنگ دررنگ آميزي الياف پشمي و ابريشمي استفاده مي‌شود كه از گلسنگ‌هايRoccella tinctoria  و Lecanora به دست مي‌آيد و از نظر تاريخی و تجارتی از همه رنگهايی که از خانواده Rocellaceae به­دست می­آيند اهميت بيشتری دارد.

جهت تهيه رنگ پارچه ابتدا ريسه گلسنگ را كوبيده و نرم نموده سپس در آب جوش قرار مي‌دهند و پس ازآن با آمونياك تيمار مي‌كنند. بر اساس روش فوق يك نوع خمير به دست مي‌آيد . درصورت رنگ نمودن الياف پشمي با Orchi  رنگ­هايي با سايه ارغواني قرمز يا قهوه‌اي ايجادمي‌شود.تئوفراست و پلينی که با اين گلسنگها آشنا بودند از رنگ قرمز_ ارغوانی آن­ها نام برده­اند. رنگ‌هاي زردتا قهوه‌اي روي پشم يا ابريشم تحت تاثير هيدروكسي آلدئيدها به دست مي‌آيند. در اين حالت راديكال آلدهيدها باآمينواسيدهاي آزادپشم، باندهاي پايدار azomethane تشكيل مي‌دهند. برخي از تركيبات موجوددرگلسنگ‌ها نظير پارادي پزيدها، اسيدلكانوريك، اسيدژيروفوريك و اريترين اين رنگ‌ها را توليد مي‌كنند.

از گلسنگ Xanthoria elegans رنگيزه نارنجي يا زرد استخراج مي­شود و از گلسنگ Parmellia omphalodes جهت رنگ آميزي پشم به رنگ قهوه‌اي استفاده مي‌شود. اين گلسنگ اسيد سالازينيك بي رنگ دارد كه پس از تركيب با پروتئين پشم تشكيل تركيب رنگي مي‌دهد. يكي از محصولات خالص شده حاصل از orchil ماده‌اي است به نام اورسئين كه درسيتولوژي جهت رنگ آميزي كروموزوم كاربرددارد .اين ماده از شكستن پايه دي پزيدها به دست مي آيدوتوسط گلسنگ Rocella linctoria توليدمي‌شود.

ليتموس يكي ديگراز تركيبات بسيارمهم رنگي است كه درآزمايشگاه‌هاي شيمي وبيولوژي به عنوان يك شاخص اسيد و باز استفاده مي‌شود. اين عصاره  نيز  به Orchil ارتباط دارد ولي از يك تركيب پيچيده پليمري تشكيل شده است وازگلسنگ Rocella montaingnei  به دست مي‌آيد. اين گلسنگ اغلب روي سنگ‌هاي ساحلي نواحي گرم يا معتدله زندگي مي‌كند. از گلسنگ‌هاي R.tinctoraia,R.fuciformis وLecanora tartarea نيز در تهيه ليتموس استفاده مي­شود. اكثر اسيدهاي گلسنگي در PH هاي مختلف تغيير رنگ مي‌دهند كه مي‌تواند ناشي از تغيير در رزونانس الكتروني مولكول‌ها باشد. اين حالات متغير مي‌تواند باعث جذب و يا انعكاس نور و در نتيجه تغييررنگ مولكول گردد بدين صورت رنگ ليتموس در محلول‌هاي اسيدي قرمز و در محلول‌هاي قليايي آبي مي‌گردد.